Đền Hạ – Đền Cửa Ông Thờ Ai?

     Khu vực đền Hạ nằm trong Khu di tích Lịch sử Quốc gia đặc biệt Đền Cửa Ông – Cặp Tiên gồm đền Mẫu và Đền Trung Thiên Long Mẫu

     Đền Mẫu: Thờ tam tòa Thánh Mẫu (Mẫu Thượng thiên, Mẫu Thượng ngàn, Mẫu Thoải phủ), Ngọc hoàng thượng đế, Nam Tào, Bắc Đẩu, Tứ vị chầu bà, Ngũ vị tôn ông, Ông Hoàng Mười, Ông Hoàng Bơ, Ông Hoàng Bẩy.
     Theo tín ngưỡng của người Việt Nam kính thờ tổ tiên, trong đó việc thờ cúng, báo hiếu với cha mẹ là rất quan trọng, có thờ cha thì phải có thờ mẹ do đó khởi dựng đền Cửa Ông chỉ thờ Đức Ông (Trần Quốc Tảng), được nhân dân ta coi như một người cha. Sau đó đến năm 1907-1916 thanh đồng Nguyễn Đức Nam đã xây thêm đền Hạ để thờ Mẫu. Đây là khu di tích đầu tiên du khách đặt chân khi vào đền Cửa Ông.
                                               
   
      Theo quan niệm của người Việt thì Nhất sinh nhị rồi sinh tam do đó quan niệm của tín ngưỡng thờ Mẫu thì Mẫu Thiên là nhất,từ Mẫu Thiên mà hóa thân thành Mẫu Địa – thứ hai, rồi lại hóa thân thành Mẫu Thoải – thứ ba. Chính vì thế trong tín ngưỡng thờ Mẫu người Việt gọi là Tam tòa Thánh Mẫu. Tam tòa Thánh Mẫu cai quản ở ba miền là miền trời, miền rừng, miền sông nước nên cùng với thờ Tam tòa thánh Mẫu người ta còn thờ thêm cả Ngọc Hoàng Thượng Đế, Nam Tào, Bắc Đẩu,Ngũ Vị Quan Lớn, Tứ vị chầu bà…
Đền Trung Thiên Long Mẫu: Đền thờ Trung Thiên Long Mẫu, ba cô, Cậu bé Cửa Suốt, cô bé Cửa Suốt.
     Cũng xuất phát từ tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt Nam, ngoài thờ Tam tòa Thánh Mẫu thì người Việt còn thờ thêm mẹ của Lạc Long Quân (con rồng).
     Truyền thuyết kể về Trung Thiên Long Mẫu như sau (Theo Lĩnh Nam chích quái Ngư tỉnh truyện): Tại biển Hạ Long có Ngư tỉnh sống trong hang đá chuyên hại người đi biển.Lạc Long Quân (con rồng) đã dùng phép thuật tiêu diệt Ngư tỉnh, chặt đầu lột da phơi trên núi Bạch Long Vĩ. Đẩu Ngư tỉnh trôi ra biển, Lạc Long Quân lấy đã ngăn biển nên đầu nó biến thành núi Đẩu Chó. Còn mình của Ngư tỉnh trôi vào Man Cầu ngày nay gọi là đảo Cẩu Mạn Cầu. Trong Lĩnh Nam chích quái (tiểu thuyết chữ Hán xuất hiện vào thời Trần) đã đề cập đến hình tượng Long Nữ – Long Mẫu được cho là thân mẫu của Lạc Long Quân. Như vậy có thể khẳng định việc thờ cúng thân mẫu của Lạc Long Quân là có từ xa xưa và người ta gọi là Trung Thiên Long Mẫu. Đền Cửa Ông là một trong số ít đền vẫn duy trì việc thờ tự Trung Thiên Long Mẫu.
     Hiện ở đền Cửa Ông còn giữ được đạo sắc phong cho xã Cẩm Phả, huyện Hoành Bồ tỉnh Quảng Yên phụng thờ Trung Thiên Long Mẫu tôn thần, sắc phong. ngày 18 tháng 3 năm Khải Định thứ 2 (1917).
Ngoài thờ Trung Thiên Long Mẫu đền còn phối thờ tượng ba cô. Ba cô là ba vị sứ giả chịu sự sai khiến của Mẫu đi cứu độ chúng sinh ở cõi trời, cõi đất và cõi nước. Đặc biệt các vị sứ giả này theo lệnh củaMẫu đi trừ tai giải hạn làm cho mưa thuận gió hòa mùa màng tươi tốt, sóng yên biển lặng, hàng hải an toàn. Cậu bé Cửa Suốt, cô bé Cửa Suốt, hai vị giống như Kim đồng, Ngọc Nữ, tượng trưng cho âm và dương luôn theo hầu bảo hộ mẫu, bảo vệ vùng đất, vùng biển Cửa Suốt, bảo vệ ngôi đền mà Trung Thiên Long Mẫu tọa lạc.